İlahi ve Tasavvuf Müziğinde Toplu Ruh, Derinlik ve Manevi Atmosfer
🌙 Grup Dergâh: Dergâh Geleneğinden Sahneye Uzanan Bir Tasavvuf Yolculuğu
Tasavvuf müziği, yalnızca “dinlenen” bir tür değildir; çoğu zaman dinleyeni içe çeviren, kalbi yumuşatan, kelimelerin ötesinde bir hâl taşıyan manevi bir yolculuktur. İşte Grup Dergâh, bu yolculuğu sahneye taşıyan; ilahi, zikir ezgileri ve tasavvuf musikisi repertuvarını Şanlıurfa’nın geleneksel tavrı ve çok dilli (Türkçe–Arapça–Kürtçe–Farsça) icra kültürüyle birleştiren önemli topluluklardan biri olarak anılır. Bu yönüyle Grup Dergâh, bir “grup” olmanın ötesinde, bölgesel bir üslubun (Urfa ekolünün) çağdaş konser düzeninde yeniden görünür olmasına katkı sunan bir icra çizgisi kurar.
🕌 Kuruluş Hikâyesi: 2007’den Bugüne
Grup Dergâh’ın kuruluşu, kaynaklarda 2007 yılına tarihlenir. Topluluğun dört solist tarafından kurulduğu belirtilir.
İsim tercihi ise doğrudan mekân ve hafıza ile ilgilidir: Şanlıurfa’da Hz. İbrahim’in doğduğu makam olarak bilinen ve halk arasında “Dergâh Camii” diye anılan Mevlid-i Hâlil Camii’nden esinlenerek “Grup Dergâh” adını benimsedikleri aktarılır.
Bu detay önemlidir; çünkü tasavvuf musikisinde “mekân” sadece coğrafya değildir. Dergâh, tekke, zâviye, meşk halkası, cemaat—hepsi birer “ses hafızası”dır. Grup Dergâh da bu hafızayı modern sahne düzeninde yaşatmaya çalışan ekipler arasında gösterilir.
👥 Grup Dergâh Üyeleri ve Kadro Yapısı
Toplulukla ilgili biyografik kaynaklarda Grup Dergâh’ın şu isimlerden oluştuğu yazılır:
-
Mehmet Ziya Demirbaş
-
Bekir Çiçek
-
Ahmet Bahadır Canbaz
-
İsmail Demirbaş
Aynı kaynakta, İsmail Demirbaş’ın imamlık görevini sürdürdüğü; küçük yaşlarda ağabeyi Hafız Mehmet Ziya Demirbaş ile mevlitlere gidip bu süreçte bendir çalmayı öğrendiği bilgisi yer alır.
Yine Ahmet Bahadır Canbaz’ın müzik öğretmeni olduğu, tasavvuf müziğiyle lise yıllarında tanıştığı ve grup çalışmaları yanında öğretmenliği sürdürdüğü; ayrıca kişisel ilahi albümleri bulunduğu not edilir.
Bu kadro bilgisi, Grup Dergâh’ın “sahne grubu” kimliğini güçlendirirken bir yandan da geleneksel mevlit–ilahî icrası geleneğiyle bağını açıkça gösterir: hem dini musiki icrası hem de sahne repertuvarı birlikte yürür.
🎶 Müzikal Kimlik: Urfa Tavrı, Def–Bendir Eksenli İcra ve Çok Dilli Repertuvar
Grup Dergâh’ı benzer tasavvuf topluluklarından ayıran temel unsurlardan biri, kaynaklarda da vurgulanan şekilde, Türk tasavvuf musikisinde unutulmaya yüz tutmuş eserleri Urfa’ya özgü usullere sadık kalarak ve def eşliğiyle okumalarıdır.
Bu yaklaşım üç başlıkta özetlenebilir:
1) 🥁 Ritim ve Usûl Duygusu
Def–bendir merkezli ritim, tasavvuf musikisinde hem “zamanı” hem “hâli” taşır. Grup Dergâh icrasında ritim, gösteriş için değil; toplu söyleyişin omurgası olarak öne çıkar.
2) 🗣️ Çok Dilli Maneviyat
Topluluğun Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Farsça eserler seslendirdiği özellikle belirtilir.
Bu, repertuvarın yalnızca bir dilin duygu evreninde kalmadığını; coğrafi ve kültürel bir ortak hafıza kurduğunu gösterir.
3) 🎙️ Toplu Vokal ve “Sahne Zikri” Hissi
Dört solist yapısı, sahnede “tek ses” yerine “toplu nefes” hissi doğurur. Bu da dinleyicide klasik konserden ziyade bir dinleti/sohbet meclisi atmosferi kurar.
💿 Albümler ve Diskografi: Dönemler, Temalar, Öne Çıkan Kayıtlar
Grup Dergâh’ın diskografisini anlatırken iki paralel kaynak tipi öne çıkar:
-
Biyografik/ajanda türü yazılar (kuruluş, ilk albümler, yaklaşım)
-
Dijital platform listeleri (albüm/single adları, tarihler)
Aşağıda hem tarihsel akışı hem de dijital listelerde görünen yayınları “okunabilir” bir sırada birleştiriyorum.
📌 Erken Dönem Albümleri (Kuruluş Sonrası)
Lacivert Dergi’de yer alan ajanda yazısında, grubun 2007’de kurulduğu; 2008’de “Yar Muhammed” adlı albümü yayımladıkları, sonrasında da “Şanlıurfa Tasavvuf Geceleri” adlı albümün geldiği bilgisi yer alır. Aynı metinde bu albümde Türkçe, Arapça ve Kürtçe eserlerin Urfa usullerine sadık kalınarak def ile okunduğu belirtilir.
Bu iki albüm, Grup Dergâh’ın “Urfa tavrı” vurgusunu bir kimlik hâline getirdiği temel eşikler olarak okunabilir:
Not: Dijital platformlarda “Şanlıurfa Tasavvuf Geceleri 1-2” adıyla geçen bir yayın başlığı görülür.
Bu tür isimlendirmeler platforma göre “cilt/seri” şeklinde ayrışabildiği için, aynı konsept farklı başlıklarla listelenebilmektedir.
📌 “Gönül Yâre Yâr Olur” ve Şiir–İlahi Bütünlüğü
Bernamegeh’teki biyografik metinde, grubun 2013 yılında Darendeli büyük velilerden Osman Hulûsi Efendi’nin şiirlerinden oluşan “Gönül Yâre Yâr Olur” albümünü yayımladığı aktarılır. Albümde 11 ilahi bulunduğu ve güftelerin Osman Hulûsi Efendi’nin Divân’ından oluştuğu bilgisi ayrıca verilir.
Bu albüm, Grup Dergâh için özel bir konumda durur; çünkü burada “eser” yalnızca melodi değil, metin merkezlidir. Tasavvuf musikisinde metnin manevî ağırlığı, besteyi de terbiye eder. “Gönül Yâre Yâr Olur” çizgisi, grubun sadece konser icracısı değil, edebî–tasavvufî geleneği taşıyan bir yorumcu olduğunu gösterir.
📌 2015: Dijital Platformlarda Öne Çıkan Albüm Dönemi
Apple Music üzerinde Grup Dergâh için albümler arasında “Yananlar Var” (2015) ve “Dembedem – Kerbela 2” (2015) listelenir.
Aynı sayfada “Yananlar Var” albümünün 2015 tarihli olduğu ve Apple Music albüm sayfasında 22 Ocak 2015 çıkış tarihiyle görüldüğü bilgisi yer alır.
Bu dönem, grubun dijitalde daha görünür olduğu ve bazı eser adlarının dinleyici hafızasında “etiket parça” hâline geldiği bir dönemdir. Apple Music’te “Top Songs” bölümünde örneğin şu parça adları görünür:
Bu başlıklar bile tek başına, Grup Dergâh repertuvarında peygamber kıssaları, evliya muhabbeti, dua/dilek temaları ve manevî coşku hattının baskın olduğunu anlatır.
📌 Dijital Yayınlar: Single’lar ve Güncel Çıkışlar (2023–2025)
Apple Music sayfasında Grup Dergâh’ın “Latest Release” bölümünde “Can Muhammed – Single” için 27 Şubat 2025 tarihi görünür.
Aynı sayfada single’lar arasında:
-
Gaş Gabah – Single (2024)
-
Ya Ceddel Hasneyn – Single (2024)
-
Nesini Söyleyeyim (Live) [feat. Ferhat Güneyli] – Single (2023)
gibi başlıklar da listelenir.
Bu, grubun yalnızca “eski albümlerle yaşayan” bir yapı olmadığını; dönem dönem yeni kayıtları dijital platformlara taşıdığını gösterir.
📌 Spotify’da Görünen Albüm Başlıkları
Spotify sanatçı sayfası ön izlemesinde Grup Dergâh için albümler arasında şu başlıklar görünür:
Bu liste, Grup Dergâh’ın repertuvar omurgasında üç ana eksen olduğunu düşündürür:
-
Hz. Peygamber muhabbeti (“Yar Muhammed”, “Can Muhammed”)
-
Bölgesel/konsept dinletiler (“Şanlıurfa Tasavvuf Geceleri”)
-
Kerbelâ teması ve mersiye hattı (“Kerbela”, “Kerbela 2”, “Kerbela – Yananlar Var 3”)
🕯️ Eserler ve İlahiler: Repertuvarın Tematik Haritası
Grup Dergâh’ın eser dünyasını, “tek tek tüm şarkı adlarını saymak” yerine tematik bir haritaya oturtmak hem okur hem SEO açısından daha güçlü bir çerçeve sunar. Çünkü tasavvuf müziği dinleyicisi genellikle şu sorularla arar:
-
“Kerbela mersiyesi dinlemek istiyorum”
-
“Urfa ilahi grubu”
-
“def eşliğinde tasavvuf dinletisi”
-
“Yar Muhammed ilahisi”
-
“Gönül yâre yâr olur sözleri/ilahisi”
Bu arama niyetlerine uygun biçimde repertuvarı şöyle sınıflandırabiliriz:
1) 🌹 Peygamber Sevgisi ve Salavat İklimi
“Yar Muhammed” ve “Can Muhammed” başlıkları bile, bu hattın merkezde olduğunu gösterir. (Dijital platformlarda “Can Muhammed – Single” 2025 çıkışı olarak listelenir.)
Bu tür eserler; mevlit programları, kandil geceleri, Ramazan dinletileri ve toplu salon programlarında dinleyicinin en hızlı “eşlik” ettiği repertuvarı oluşturur.
2) 🕊️ Evliya Muhabbeti ve Manevî Sığınak Teması
Apple Music “Top Songs” bölümünde görünen “Ya Gavsı Geylani” gibi başlıklar, evliya sevgisi hattını işaret eder.
Bu eserler, dinleyicide “sığınma, himmet, dua” hissini güçlendirir.
3) 🩸 Kerbelâ ve Mersiye Duygusu
Spotify listelerinde “Kerbela – Yananlar Var 3”, Apple Music’te “Dembedem – Kerbela 2” gibi başlıklar, Kerbelâ temasının güçlü olduğunu gösterir.
Bu repertuvar, Muharrem ayı programları, anma geceleri ve özel temalı dinletiler için özellikle talep görür.
4) 🕌 Kıssa, İbret ve Gönül Terbiyesi
Apple Music’te “İbrahim Gibi” gibi parça adları, kıssa ve ibret hattının da repertuvarda yer ettiğini gösterir.
Tasavvuf musikisinin en karakteristik yanı budur: Eğlence amaçlı bir müzik değil, “kalbi eğiten” bir anlatı taşır.
🎤 Sahne ve Dinleti Formatları: Hangi Etkinliklerde Nasıl Bir Program Sunarlar?
Organizasyon ve booking amaçlı içeriklerde (özellikle Google’da üst sıralar hedeflenirken) en kritik bölüm, sanatçının “nerede, nasıl” bir sahne düzeniyle yer aldığını anlatmaktır. Grup Dergâh, hem grup vokali hem def-bendir temelli icra yapısıyla çok farklı ölçeklerde programlara uyum sağlayabilen bir yapı olarak konumlanır.
✅ 1) Ramazan Etkinlikleri ve İftar Sonrası Dinletiler
Lacivert Dergi’deki ajanda metni, Ramazan döneminde yapılacak bir tasavvuf dinletisinden söz eder.
Bu, grubun Ramazan organizasyonlarında sık anıldığına dair kültürel bir işarettir. Ramazan programlarında genellikle:
-
45–60 dakikalık “dinleti seti”
-
10–15 dakikalık ara/dua bölümü
-
Finalde salavat–toplu eşlik
gibi akışlar tercih edilir.
✅ 2) Belediye Kültür Etkinlikleri ve Açık Hava Programları
Grup vokali sayesinde büyük alanlarda “sesin dolması” kolaylaşır. Açık hava sahnesinde:
✅ 3) Konferans / Sohbet Öncesi veya Sonrası Tasavvuf Dinletisi
Tasavvuf dinletileri, çoğu zaman bir konuşma/sohbet programının “gönül açıcı” parçası olarak konumlanır. Grup Dergâh repertuvarı bu formata çok uygundur: yoğun duygu taşır ama “salon düzenini” de bozmadan akar.
✅ 4) Düğün ve Özel Programlar (Konseptli Manevî Bölüm)
Bazı aileler düğün veya nişan programında kısa bir “manevî bölüm” ister:
-
20–30 dakikalık seçili ilahiler
-
mevlit tadında salavatlar
-
dua/hatim duası eşliği (programa göre)
Bu tip konseptlerde, repertuvarın “ağır” değil “kalbe dokunan” parçalarla dengelenmesi tercih edilir.
🔊 Teknik İhtiyaçlar ve Sahne Düzeni: Pratik Bir Rehber
(İletişim bilgisi vermeden, sadece organizasyon planlaması için genel çerçeve)
🎛️ Ses Sistemi
-
4 solist için ayrı mikrofon (tercihen kablosuz veya kaliteli kablolu)
-
Def/bendir için 1–2 enstrüman mikrofonu
-
Salon büyüklüğüne göre sahne monitörü
🪘 Enstrüman Yerleşimi
🕯️ Işık / Ambiyans
-
Tasavvuf dinletilerinde sert ışık yerine yumuşak, sıcak tonlar (göz yormayan) tercih edilir.
-
Sahne arkasında sade bir fon, dinleyicinin metne odaklanmasını sağlar.
⭐ Neden Dinleyici Karşılık Buluyor?
Grup Dergâh’ın dinleyiciyle kurduğu bağ, birkaç “basit ama güçlü” özelliğe dayanır:
-
Toplu söyleyiş: Tek bir ses değil, birlikte yükselen bir nefes.
-
Ritmin taşıyıcılığı: Def/bendir, eseri sürükler ama boğmaz.
-
Metin seçimi: Kıssa, salavat, mersiye, evliya muhabbeti gibi güçlü temalar.
-
Köklü referans: “Dergâh” adı; Urfa’nın manevi merkez çağrışımı.
📌 Kısa Diskografi Özeti (Okur İçin Hızlı Liste)
Aşağıdaki liste, farklı kaynaklarda görülen albüm/single başlıklarını “hızlı tarama” için bir araya getirir:
Albüm/Proje Başlıkları
-
Yar Muhammed (2008)
-
Şanlıurfa Tasavvuf Geceleri
-
Gönül Yâre Yâr Olur (2013; 11 ilahi; güfte: Osman Hulûsi Efendi Divân’ı)
-
Yananlar Var (2015; Apple Music’te 22 Ocak 2015 çıkışlı görünüyor)
-
Dembedem – Kerbela 2 (2015)
-
Kuddusi Gülşeni (Spotify albüm başlığı olarak listeleniyor)
-
Kerbela – Yananlar Var 3 (Spotify albüm başlığı olarak listeleniyor)
Single’lar (Dijital)
-
Can Muhammed – Single (27 Şubat 2025)
-
Gaş Gabah – Single (2024)
-
Ya Ceddel Hasneyn – Single (2024)
-
Nesini Söyleyeyim (Live) [feat. Ferhat Güneyli] – Single (2023)
Öne Çıkan Eser Adları (Apple Music “Top Songs”)
-
İbrahim Gibi, Yananlar Var, Gani Mevlam Nasib Etse, Ya Gavsı Geylani, Ali Almış Sancağını Eline
🧭 Booking İçin Konumlandırma: Grup Dergâh Nasıl Bir Etkinlik Değeri Sunar?
Google’da “booking” odaklı sayfalarda kullanıcı şu niyetle gelir:
-
“Bu grup bizim etkinliğe uyar mı?”
-
“Program dili/formatı nasıl?”
-
“Kaç dakika sahne alır?”
-
“Repertuvarı ağır mı, coşkulu mu?”
-
“Salon mu, açık hava mı?”
Grup Dergâh’ın içerik diliyle doğru konumlandırması şu şekilde yapılabilir:
🎯 Uygun Etkinlik Tipleri
-
Ramazan programları, iftar sonrası dinletiler (
-
Belediyelerin kültür-sanat geceleri
-
Dernek/vakıf geceleri
-
Kandil programları
-
Muharrem–Kerbelâ temalı anma geceleri
-
Konferans/sohbet programlarının manevi dinleti bölümü
🎼 Program Duygusu
-
“Sakin ve huşû” odaklı başlayıp
-
“Toplu eşlik” alınan eserlerle yükselen
-
Finalde salavat ve dua atmosferiyle tamamlanan
bir akış, bu topluluk tipinde en çok talep gören formattır.